“O tempo é o mais caro. Hai que saber xestionalo”.
Díaz Pardo. 2000
Pura ledicia hoxe, cando nos chegan as boas novas do día das Artes Galegas 2025, dedicado adon Isaac Díaz Pardo...
“O tempo é o mais caro. Hai que saber xestionalo”.
Díaz Pardo. 2000
Desde Compostela, trece anos despois, apertas abismales.
2025
Chamábase José Gabino Espiñeira Marcos.
Cando me decatei da súa existencia, andaría polos oitenta.
Mamá asegura que estivo xantando con nós, na Festa do Patrón no Seixo.
(Xusto no ano que eu estaba en Almería, facendo a “mili”)
Di que estivo moi falangueiro, desfrutando feliz da compaña de Antonio e Maruja -seus sobriños- fillos de Consuelo súa irmá.
O cariño e cercanía de Carmen e Juan –filla e xenro- con nós, naqueles noventa convulsos, espertaron definitivamente a miña curiosidade e interese por un Patrucio nonaxenario.
Así que preguntáballe a mamá : Como vai o tío José ?
E procuraba ir ao Castelo, alomenos unha vez ao ano, lembras Carmen ?
E naquelas tardes sabatinas inquiría pola súa existencia vital :
o primeiro pola chave do Castelo ....como é que él era o garda daquela Torre dos Andrade en ruínas e chea de toxos e silvas...?
e souben, coñecín a guerra de África, o desastre de Annual (1921)
“a min feríronme nunha escaramuza, dous días antes: mandáronme para a casa e salvei a vida”
“cantos morreron, dios mío”
...................
E despois a nosa infausta guerra incivil.
A terrible posguerra : fame, supervivencia, medo ....
O tío José non tiña problemas económicos... máis sí sociais e represivos; foi levado algunhas veces ao Cuartelillo de Pontedeume, acusado de axudar e colaborar cos “escapados”.
Don José sempre foi xeneroso : un bolo de pan, un saco de patacas, un becerro, unha vaca vella...nunca lle fallou a ninguén. Na bisbarra, nas feiras todos o coñecían e todos o apreciaban.
....................
O tempo foi pasando: os fillos de Pedro Espiñeira Blanco e Paula Marcos Prado: Andrés, Consuelo, Antonio, Manuel, María, Elvira, María Antonia, -seus irmás- foron marchando. Lei de vida.
O Tío José converteuse no Patriarca da familia.
O Castelo era o o remate da peregrinaxe tribal.
Cando comecei a levar a Paula –bautizada co nome da tataravoa, sen
sabelo!- por alí (lembras Juan ?) sempre había xente.
Que si os de Ferrol, que si os de Vilachá, que si os do Casal, que si os de san Cibrao....
A calquera hora, parentes, amigos, veciños e mesmo os curiosos visitantes do Castelo paraban na casa –núm.1 do Castelo de Andrade-.
E sempre eramos atendidos coa xenerosidade,amizade e agarimo de Carmen e Juan: os anfitrións perfectos, acolledores sempre.
.....................
Cada 28 de decembro eu procuraba enviarlle unha felicitación:
cumpreanos, Nadal...
Hoxe, cando nos deixou, as súas fillas Carmen e Fina, decatáronse que cumprira 106 anos.
Naceu o sete de novembro de 1898.
Tres séculos: 1898 -2004
Inmenso don José!
.....................
Cando falamos do enterro –mañá día 22-, miña nai (súa sobriña ) díxome:
“Vai levar moitísima xente! -tiña o cariño de todos- ....como lle querían!”
.................
Ante este odio y sus impactos, mi ánimo decae y el odio que recibo me lleva a cuestionarme lo que hago y cómo lo hago una y otra vez. Porque no entiendo el odio. Pero sé que no ayuda a salir de las situaciones difíciles. No cierro mis cuentas ni bloqueo a quienes me odian. Necesito saber de su existencia. Necesito entenderlos mejor.
No sé si es lo más seguro de hacer para mi salud física y psíquica. Pero siento que hago lo que hay que hacer, informar, informar e informar. Mientras me informo, me informo y me informo. De la ciencia, de la actualidad y, también, de los que odian y por qué odian.
Ojalá estuviera equivocado sobre el cambio climático. Sería feliz si lo estuviera. Pero yo no soy lo que importa. Lo que importa es conseguir cuanto antes una sociedad preparada para el clima que ya tenemos aquí. Una sociedad que anteponga los derechos humanos y la salud de las personas a la actividad económica y al egoísmo suicida.
Vale la pena luchar por eso. Con independencia de las posibilidades de lograrlo. Ajustando el tono y el contenido para llegar a todos y todas. Incluso a los que odian. Porque, como decía Martin Luther King hace más de 60 años, “el odio no puede expulsar al odio; solo el amor puede hacer eso”.
Por fortuna, en estas semanas de odio hemos recibido también muchas palabras de apoyo y de confort humano. Palabras que necesitamos más que nunca en unos tiempos, los actuales, donde el odio duele, bloquea y desespera.
Gracias, de verdad, gracias. Pero los desafíos y riesgos más urgentes y peligrosos no vienen de ese odio sino de un clima desbocado que no estamos terminando de aceptar. En la cumbre del clima número 29, que se celebra en estos momentos en Azerbaiyán, la mayor amenaza que se cierne sobre todos y todas se aborda con una tibieza irresponsable. Unos meses después de la COP 29, en enero de 2025, Donald Trump, un negacionista climático radical y declarado, tomará las riendas del país que más gases de efecto invernadero ha emitido. Y lo hará negando que eso sea un problema. Se desligará de todos los acuerdos climáticos alcanzados en esa cumbre y lo hará incitando al odio desde la presidencia de uno de los países de mayor peso en la esfera internacional. Y lo hará mediante una de las redes sociales más agresivas, X, antes Twitter, que él pilota como nadie.
La humanidad no merece este dolor añadido a las tragedias que el cambio climático genera en todos los rincones del planeta. Pero es la humanidad la que, a través de unas democracias renqueantes y grandes dosis de desinformación, la que ha ido apoyando gobiernos tibios, y normalizando “verdades alternativas” y mensajes de odio. Por eso creo firmemente que los más de 100.000 científicos de todo el mundo que alertamos sobre el riesgo climático y proponemos formas de adaptarnos y mitigarlo estamos haciendo lo que toca hacer.
Es tiempo de entender y entenderse, de comprender y comprenderse. Es tiempo de colaborar y reconstruir, de anticiparse y prevenir. La ciencia no es ni será la solución al cambio climático. Tan solo aporta diagnósticos, herramientas y posibles salidas. La solución a la crisis climática es humana. Es política. Y en esa solución no hay lugar para el odio.
“Y después surgió en el horizonte el Chimborazo, solitario sobre una meseta, como una cúpula majestuosa.
Un impresionante coloso de 6400 metros, situado a 160 kilómetros al sur de Quito”
(23.06.1802)
“Los viajeros tardaron tres días y medio en viajar desde Filadelfia, y por fin llegaron a a Washington el 1 de junio.
...
El presidente recibió al científico de 34 anos en su estudio privado : los dos hombres se cayeron bien de inmediato”
(01.06.1804)
“El químico de 25 años Joseph Louis Gay –Lussac fascinaba al mundo científico con sus audaces ascensiones en globo, que utilizaba para estudiar el magnetismo terrestre a grandes alturas.
......
Se hicieron tan amigos que viajaban juntos e incluso compartieron una pequeña vivienda”
( 12.12.1804)
“...Y arrebatado por la violencia de un espíritu desconocido para mi,que me parecía divino,dejé atrás las huellas de Humboldt, empañando los cristales eternos que circuyen el Chimborazo”
(Simón Bolívar : 01.12.1822)
“Mi admiración por su famoso relato personal: Personal narrative -7 volúmenes – , algunas de cuyas partes me sé de memoria....me decidió a viajar a países lejanos y me hizo ofrecerme voluntario para ir como naturalista en el buque Beagle”
(Charles Darwin : 27.12.1831)
“Thoreau leyó los libros más populares de Humboldt: Cosmos, Cuadros de la naturaleza, Personal narrative..... Durante esos años ,el nombre de Humboldt apareció de forma habitual en sus diarios y cuadernos”
“Durante veinte años,Humboldt se intercambió cartas con el inventor Samuel Morse,después de ver su maquina telegráfica en Paris en los años treinta.En 1856 Morse-que también creó el código que lleva su nombre –escribió a Humboldt para contarle sus experimentos con una línea subterránea entre Irlanda y Terranova”
( 20.11.1856)
“ A finales del verano de 1867, ocho años después de la muerte de Humboldt, un joven de 29 años-John Muir- hizo la maleta y dejó Indianápolis....
“Cuanto deseo ser Humboldt !”
“Agora mesmo vexo as copas das árbores, deitadas aos refachos dos ventos traídos pola borrasca. As augas baten os cantís de Prior con furia, quizá como a sufrida pola fragata Pizarro na súa accidentada saída do porto da Coruña en 1799, levando ao xeógrafo Alexander von Humboldt e ao botánico Bonpland no inicio da súa viaxe marítima por posesións do reino de España. A autorización do rei ao empeño de Humboldt permitiu unha expedición novidosa no seu enfoque e metodoloxía que cambiaría a forma de pensar sobre o mundo e o traballo científico, influíndo en personalidades senlleiras, como o mesmo Charles Darwin. Desa odisea falará no Museo de Historia Natural de Ferrol o historiador da ciencia Xosé Antonio Fraga a semana vindeira, desvelando de paso unha descoñecida estadía dos expedicionarios en Ferrol previa á saída da viaxe, e as razóns da mesma. Lembrar a historia de xestas como esta é de xustiza para valorar a importancia e dificultade da conquista do coñecemento científico, o único saber humano contrastable e debatido. Costa imaxinar aquelas pequenas naves de madeira e ferro, movidas pola enerxía do vento e o saber dos navegantes, axudados por mapas de dubidosa traza que o protagonista desta columna axudou a mellorar, sucando mares sen plástico nen contaminantes químicos. O avance da ciencia fíxose lentamente ao longo de séculos “a ombros de xigantes”, pese a prohibicións de dogmatismos relixiosos. Humboldt foi un deses xigantes singulares, e o seu legado fíxose realidade polo mérito do seu traballo, incluíndo o logro da confianza española que, por certo, fóralle negada por outras potencias da época. Unha reflexión a facer para valorar a nosa historia.”
( Humboldt en Ferrol. Xan R.Silvar. 18.10.2019)