sábado, 30 de maio de 2020

Camiño de Inverno a Compostela

Dedicado a JOB

Ilustrado xeneroso que, sabendo moito, mantén viva a súa curiosidade primixenia

O meu camiño botánico


I.- Nosa Señora da Aciñeira... e un par de arbustos fascinantes !


Comezamos  a primeira etapa coa aciñeira (Quercus  ilex) como grande protagonista.
A patroa do Bierzo (capital Ponferrada) é a Virxe da Aciñeira. Unha fermosa talla do século XVI preside ao Retablo Maior da Basílica. Festexan o oito de setembro (Natividade da Virxe María).
E, tamén, hai silveiras cheas de abruñeiros (Prunus spinosa). En Navarra, cos froitos (“endrinas”) fan o patcharán.
Camiño das Médulas, os érbedos (Arbutus unedo) agasállannos coa súas follas perennemente verdes e -camiñando no outono- cos seus saborosos froitos.  Único


II.- Xaras, xestas... e tomiño !!


Foi unha agradable sorpresa andar cara á Ponte de Domingo Flórez (O Concello da Comunidade de Castela León coa cota máis baixa: 376 m. sobre o nivel do mar) rodeados de Xaras (Cistus ladaniferus), Xestas (Cytisus scoparius) e Tomiños (Thymus vulgaris). Todo un descubrimento.


III.- Figueiras, nogueiras... e oliveiras !!


Xa en Galicia, camiñar á beira do vello pai Sil, unha alfaia. Atopamos ás figueiras (Ficus carica), mesmo ás nogueiras (Juglans regia) e ás oliveiras (Olea europaea) de Quiroga. Todas  coas follas verdes –e si, tres verdes diferentes-.  Incrible


IV.- Piñeirais na capela dos Remedios... e os ameneiros do Lor !!


Deixamos Quiroga aínda coa presenza, a veces intuída, do noso  vello pai  Sil.
Sempre subindo, atopamos a  fermosa -na súa humildade- capela dos Remedios... rodeada de centos de vizosos piñeiros (Pinus radiata).
E, cando baixamos cara á Barxa do Lor, facémolo acompañados dun clásico das ribeiras galegas: o ameneiro  (Alnus glutinosa ).  Impagable


V.- Carballos e castiñeiros: alimento... e batuxos !!


No corazón da Ribeira Sacra atopamos o mítico Cabo do Mundo. Agora é o impoñente Miño quen nos acompaña. Camiñamos felices por soutos e carballeiras.
O castiñeiro (Castanea sativa) e o carballo (Quercus robur) conviven nunha harmonía milenaria, facilitando alimento (castañas, landras) e madeira: desde os batuxos da comarca, ata o baldaquino da Catedral.  Máxico


VI.- Toxos... e pan de Río (toda Galicia é nosa !!)


Penasillás é a aldea máis acolledora do mundo. Xa vos contarei. Alí, cos petos de ánimas convive  unha fermosa planta rubideira: a glicinia (Wisteria sinensis).
O camiño lévanos polo monte Faro... paga a pena. No seu cume -afortunados- ollamos ás catro provincias.
( Toda Galicia é nosa !! )
Camiño de Rodeiro, co toxo (Ulex europaeus) sempre canda nós, paramos en Río. Un pan excepcional. Dou fe.


VII.- As sobreiras do Deza -Ponte Taboada- Ponte Ulla/Gundián !!


Efectivamente, a xoia da comarca do Deza é a miña madriña (Quercus suber). Ollade Gundián, na Ponte Ulla... único !! 
(por certo, o Camiño lévanos pola Ponte Taboada unha maxestosa obra de arte sobre o Deza).


VIII.- Os xardíns do Ulla: O Pazo de Ortigueira


E si, hai que  demorarse no Pazo de Ortigueira en Santa Cruz de Rivadulla (a cen metros do Camiño de Inverno !!).
Toda a botánica do mundo, aquí está representada. Eu sigo abraiado co longo paseo das oliveiras centenarias... e co  fascinante exotismo do Ombú (Phytolacca dioica).


IX.- Epílogo: A viticultura heroica


Muito me encantou seu e-mail. Estive na Ribeira Sacra com minha prima Nuria e outras companheiras dela. Esta prima vive em Ourense e fizemos a rota do vinho. Fomos de carro, descendo as montanhas, era julho e faziam 40 graus de temperatura, um dia extremamente quente para o que conheço de Espanha.

Comemos em uma casinã que era usada pelos que trabalhavam para fazer o vinho (conhecidos de uma das companheiras) e pude ver onde era guardado o vinho. Levamos muita comida, para fazer como se diz em Brasil um pequenique (passeio onde se leva comida), vocês fazem isso bem melhor do que nós. Vimos muitas videiras e fiquei impressionada por saber como o vinho descia daquelas montanhas, em grandes tonéis, mas tinham uma grande estrutura para realizar o trabalho, ainda que artesanal, ficou claro para mim que o vinho tem que custar mais caro...:)) esta maravilha. Também deixamos o carro e pegamos o barco (pelas fotos, não sei se de você ou de Miguel, o sitio é o mesmo). Percorremos grande parte do Río, o passeio foi maravilhoso.
Também fiquei sabendo que o vinho que é mandado para fora de Espanha não é o mesmo que tomam ali, pois algum conservante tem que ser posto, por isso quando paramos bebemos um pouquinho :))) em um sitio muito simpático que paramos para beber água...também, of course...
Não sei se conto tudo, mas adoro o seu país, tudo nele me lembra minha Mama, como quería que estivesse comigo....e pudéssemos passear por tanto sitios...

"Nas margens soalheiras, os vinhedos descem em socalcos até perto do río enquanto uma vegetação de carvalhos, castanheiros e bétulas complementa desde a outra margem a riqueza cromática do panorama; a particularidade e dificuldade desta orografía permitem que na Ribeira Sacra se fale de Viticultura Heroica."

Um abraço moi cúmplice
Marisol


No derradeiro sábado de maio:
San Fernando 2020


martes, 28 de abril de 2020

Unha lendaria viaxe


Onte, os amigos de GCiencia ( Xornalismo + Divulgación) publicaron o documental máis fermoso que vin no que vai de século!

E non, non esaxero.

Preso sempre desta miña subxectividade, van as dúas razóns que xustifican tan contundente afirmación.


Primeira:
Eses azares misteriosos que confortan o espírito. Xa sabedes que é unha vella teima desta bitácora. Ese alimento espiritual feito de descubrimentos, achados, sorpresas...

Emocióname ler e ollar o nome da admirable Ruth Matilda Anderson... que foi a miña primeira publicación, deste bisesto 2020!


Segunda:
O impresionante traballo da Asociación Cultural Dous Punto Oito autores dunha alfaia transcendental:  A Viaxe de Ruth
Son 53 minutos marabillosos.



Xosé Reigosa -encántame a súa devoción por Ruth e a tranquilidade coa que fala con todos (mesmo con nós)-  percorre  Galicia, hoxe, procurando as pegadas dunha viaxe  lendaria (1924-1926).

E conversa coa xente que sabe e coñece daquela vida, mesmo descendentes dos protagonistas das fotos  (Por exemplo, o entrañable Aparicio Añón Caamaño, oleiro de Buño. Minuto 33)


O engado, fascinante, é a técnica cinematográfica.
Recrean episodios e fotos... nun branco e negro engaiolante.
   - Esa conmovedora despedida na aldea: minuto  19.
  - A historia de Ramón Caamaño, o noso grande fotógrafo da Costa da Morte, que –con 16 anos– preséntase a Ruth! (Minuto 10)

A maxia comeza na chegada a Vigo  (17-08-24). 


Alí descubrimos a don Alfredo Anderson. O pai.
Escribe un diario que, nunha fascinante recreación, dálle pulo á epopea da súa filla.
(Ao fío do relato: no hotel Suizo –lembrades ?, minuto 16, revelando fotos).


Todo é perfecto nese Documento excepcional:
-A gradación ascendente do guión (sabia mestura do  presente e do pasado, viaxando no tempo)
-A realización técnica (cunha coherencia extraordinaria: emoción contida cando aparecen (minuto 38) os traxes galegos... en cor !  (Lembrade, estamos en 1925)
-A colaboración, coidadosa e con xeito, dos expertos –amenos que explican a valía e importancia desa viaxe ( Manuel Sendón, M.A.Seixas, Pegerto Saavedra... )
-A música, orixinal e  acaída, de Arturo Vaquero.


E, sí, esa íntima complicidade de saber que, case cen anos despois, valoramos e reivindicamos o compromiso de Ruth Matilda Anderson.
(Ollade as fotos novamente: vistas hoxe, son unha homenaxe ao traballo das nosas devanceiras)



Desfrutade.
Paga a pena !

 Rematando abril, neste bisesto raro e ruín



sábado, 7 de marzo de 2020

Un batuxo en Compostela

(Memoria é saber canto podemos perder)

O máis engaiolante da Exposición Camiño de Inverno de Ponferrada a Compostela é o mapa/plano onde, nun extraordinario deseño, atopamos o itinerario do Camiño inzado de xentes, lugares, patrimonio...

Cunha sinalética minuciosa e atractiva (a intemporal beleza das liñas rectas, que nunca se mesturan) o Mapa adiántanos o que logo desfrutaremos no percorrido demorado, pausado e mesmo extasiado: anfitrións, heroínas, lugares-patrimonio, paisaxes...


Gardamos o tríptico, tan acaído, e comezamos a andaina.

1) Demorada: 
Cada foto é un documento único. Apreixar un instante para a posteridade non é doado (ou si?). Unha escolma moi  moi curta, para espertar a vosa curiosidade:
Francisco do Romualdo toca a zanfona, concentrado e inspirado. 
Antonio Vázquez é un feliz gardián  da Capela Sixtina Galega (Santa María de Nogueira).
E, no Saviñao, a elegante e clásica fermosura  da muller galega: Daniela Vázquez e Susana García.

2) Pausada: 
Nas paisaxes. Cabo do Mundo: palabras maiores! Ollade ese meandro mítico do vello pai Miño... Ou Belesar no outono (foto oficial do cartaz, como non !).

3) Éxtase:
No remate, presidindo a exposición etnográfica (complemento ideal da fotográfica) atopo ese fermoso e vello batuxo irmán, sen eu sabelo ata velo, da miña  gamela familiar no  Eume!


A Exposición está no hotel Puerta del Camino (moi cómodo, entrando en Santiago xusto na primeira saída da Autoestrada)
Logo marcha para Monforte.
E, posteriormente, no corazón de Compostela (La Galiciana) rematará cunha versión máis reducida.


Paga a pena !
Agardando pola  primavera

Marzo 2020



domingo, 16 de febreiro de 2020

Beroun... Beroun

Foi o ano pasado, cando descubrín a Beroun.

Sen querer, claro, como ocorre case sempre neses azares misteriosos que, xa sabedes, enchen -de cando en vez- o noso espírito.


Era un domingo de agosto.
A nosa guía favorita preparou unha xornada en Karlstejn.

Matinade: por 70 coroas e 45 minutos nun tren cómodo, limpo e puntual, viaxamos desde Praha, para coñecer un dos grandes castelos da Europa Central: Karlstejn.
Unha marabilla ...todo ! 
Espazos abertos, río, natureza, puro verdor de árbores e vexetación.

(Qué pracer camiñar desde a estación ata ao pobo, por unha estrada xenerosa na súa amplitude, sen tránsito... e chegar a unha vila tranquila e acolledora –tempus est donum )


Paseo, xantar ditoso no Stodola, e andaina (pouco máis de trescentos metros) ata o  Castelo.
Eu, curioso impenitente, tiraba fotos, feliz!

Ollade:
   a) Un abruñeiro na rocha centenaria (no ano 1348 comezou a construción!) de Karlstejn.
   b) Aló embaixo, a Vila recollida, entrañable.



Xa de volta en Karlín –nesas noites de agosto, repasando a xornada no móbil atopo a Beroun.

Foi así que a vea botánica (tireille a foto a unha hedra poderosa que dominaba unha variada sinalética) agasallou a un camiñante irredento:

A  nosa vieira, símbolo mítico do Camiño de Santiago, está a 13.5 km... En Beroun.





Síntome tan afortunado!!!  


Neste mes de 29 días


mércores, 15 de xaneiro de 2020

Ben - Cho - Shey

(Nado o 29/12/1921)



I
Prólogo

Lembrades o incunable de Pelerinaxes, que tantas satisfaccións nos proporcionou?
Pois ocorre que, coma na parábola bíblica, recibo de volta, cento por un.

O mellor, of course! un agasallo no día de Reis (e sí, sigo sendo un clásico seguidor desa véspera impaciente).

Foi Simón, o meu primeiro afillado, quen profundou (logo de ler Pelerinaxes) na “ figura misteriosa de Ben Cho Shey”... e curioso, inquedo, atopou – nos libros de vello, na costa Moyano – unha (dous exemplares, vaia! ) alfaia:




II
Reis 2019

Aproveitando as facilidades destes tempos virtuais, vai a dedicatoria.


Gárdoa como ouro en pano !!!



III
Nadal 1921

Ben Cho Shey naceu o día 29 de decembro de 1921 en Tistutin (Melilla).

No mes de xullo o noso radiotelegrafista José Ramón y Fernández (Ramón é o primeiro apelido) facía o servizo militar en Madrid, na CR6.

O sábado 23 de xullo, a expedición do  xeneral Silvestre foi masacrada en Annual (“Desastre”, “Rota”, “Catástrofe”).


Nalgún día de agosto, ao noso rapaz -25 anos- dixéronlle que ía a Melilla, á fronte da CR6 (eran dous sarxentos: José Ramón y Fernández e José  Jurado Gámez).
O 12 de setembro saíron de Madrid, camiño de Málaga onde embarcan cara a Melilla.


(“La llegada a Melilla fue sorprendente. Desde el barco veíamos a la gente agitar sus blancos pañuelos,lo que nos emocionó ante la cordial acogida; más luego, al poner pie en tierra,comprobamos que aquello de los pañuelos era para ahuyentar a la infinidad de moscas que invadían el muelle...)

Destinado no posto de mando, o noso radiotelegrafista ourensán vai avanzando na reconquista do perdido en xullo: Zeluán, Monte-Arruit, Tistutin... e alí, un 29 de decembro, naceu Ben Cho Shey.

( ... "Pero el ministro de la Guerra había prohibido a los militares el escribir en los periódicos sobre la campaña. /.../ No había más que una solución: Acudir al seudónimo. Y, sin dudarlo más, se me ocurrió dar apariencia árabe a una frase gallega: BEN CHO SHEY)





IV
Campos Africanos: Terra a nosa!

É unha historia tan fascinante!

Un rapaz – vintecinco anos – moi lonxe, en pleno campo de batalla, crea un pseudónimo  para contar o que pasa... nun xornal ourensá “La Zarpa” (outro fío do que haberá que tirar algún día).

E faino cunha disciplina marabillosa.

A primeira crónica foi publicada o 5 de xaneiro de 1922 (Don Juan, retador).
E así sucesivamente, cunha constancia exemplar, máis de setenta textos moi ben artellados; cunha redacción impecable -vontade de estilo e un pouso galeguista asombroso e conmovedor- .

Lembrade: estamos en 1922.

Agrupadas cronoloxicamente, discorren atractivas, orixinais, potentes, auténticas alfaias literarias -de feitos reais e tremendos– .

-------------------
Carta de un soldado orensano:
(“...Y si alguna vez caemos, nuestro grito será :¡Terra a nosa!”) Un d'a Burga. Tifasor. 2-1-1922

Los esclavos libertos:
( “...al marchar se despidieron de mí emocionados. ¡Hacía tanto tiempo que no hablaban gallego! Yo les abracé y me acordé de sus padres.”). En los campos africanos, el 11 de enero de 1922.

Día de lluvia: 
(“La bruma densa y gris que cierra el horizonte impidiendo ver las enigmáticas y agrestes montañas que tanto nos preocupan,transforma el paisaje por completo...”). En los campos africanos, febrero de 1922.

El carnaval en la Legión:
(“...Los que más gracia tuvieron fueron el portugués y el italiano.(...) Millán Astray le miraba asombrado y yo no podía tenerme de la risa”). Drius. Carnaval de 1922.

Preámbulo: 
(“En la presente semana darán principio las operaciones, a cuyo efecto se reunieron hoy a bordo de un buque de la Escuadra todos los generales con mando en este territorio. Allí,con una suculenta comida y los taponazos del champán decidirán nuestra suerte...”). Piñata del 22, en África.

Un viaje a Melilla: 
(“...La gente se pasea indiferente, frecuenta los espectáculos,las músicas suenan en el parque y nada indica que a unos kilómetros de esta ciudad se vive mal,se combate, se padece y se muere....”). Melilla en marzo del 1922.

Vermouth tango: 
( “¿Quieres acompañarme por un momento?.Te llevaré a un lugar muy pintoresco y único en el globo terráqueo.Está aquí cerca,en esta misma calle.¿Ves aquella marquesina que parece la visera de la gorrade un chulillo?. Allí es...”). Melilla y abril del 22.

Beni-Said :
(“Es la cábila más irreductible,la más guerrera y batalladora de todo el Rif central./.../ No será raro que en las proximas operaciones veamos pelear a nuestro lado a  la harka amiga de Beni-Said.Lo importante para ellos es el combatir, sin que se paren a considerar contra quién lo hacen...”). En el Rif, abril del 22.

Sanjurjo se fue: 
(“...el nombre de Sanjurjo va unido al de los días más gloriosos y sangrientos; decir Sanjurjo es decir Sebt, Atlaten, Gurugú, Taxuda/..../ Su prestigio era grande: los moros le temían y los soldados le seguían con ceguera...”). En el Rif, abril del 22.

Comienza el Protectorado: 
(“...los moros se colocan en una larga fila ante la que pasan los personajes tetuaníes, que van dando la mano a todos los notables; éstos murmuran unas palabras en árabe y se inclinan reverentes para besarles en el hombro izquierdo. /..../ Es de justicia reconocer una diferencia entre estos notables y nuestros caciques, si bien a favor de aquellos: ¡Ya quisieran  muchos de los caciques gallegos tener la prestancia de Abd-el-Kader o el tipo venerable de Misian el Bueno !”). En Melilla, septiembre del 22.

-------------------


V
Epílogo

Rematamos de ler ás Crónicas... e o libro segue a atraparnos!

I)   Hai dez capítulos dun diario, Ecos del cautiverioque un prisioneiro (na rota de Annual) lle fixo chegar ao noso  soldado auriense.
É o relato dun encerro arrepiante: desde a clásica corrupción española no reparto de víveres, ata a profanación de cadáveres, pasando pola tortura en Dar-Drius.

II)  Hai un apéndice espléndido,con algunhas valoracións (en tempo real, que diríamos hoxe) das Crónicas de Ben Cho Shey:
  • Nota da dirección de La Zarpa (co gran Basilio Álvarez).
  • Texto de Manuel Lustres Rivas: “La santa voz de la tierra”.
  • Texto de Vicente Risco : “Cousas”.




Grande pracer compartir,

Polo San Amaro do 2020




mércores, 1 de xaneiro de 2020

Ruth Matilda Anderson



(“...en cambio Ruth preocúpase por coñecer ben o castelán e mesmo o galego,para comunicarse, para comungar con Galicia” 





 Agora que tan de moda están as conmemoracións e os fastos, para celebrar calquera evento (escusas habituais para potenciar o negocio turístico de cidades e países) pídovos que fagades unha pequena viaxe, coa vosa imaxinación, no tempo.
Hai que voltar noventa e catro anos  atrás.
Retroceder ata o chuvioso dia de San Silvestre do 1925.




 Son as sete da tarde en Compostela.

 Accedemos a Quintana, pola rúa da Conga.

 Nada máis entrar, paramos.

 Fronte a nós, na Porta Santa, algúns operarios afánanse en colocar as lámpadas de cores que adornarán, todo o Ano Santo que está a piques de principiar, aquelas paredes centenarias.

 Hai tres escadas, restos de terra e pedras...nótanse as obras.

 A nosa fotógrafa, non dubida.

 Fala con axudantes e colaboradores. 


 Organiza encadres, ángulos, detalles técnicos...

 Preme na botoeira  e outra instantánea - imperecedoira -, queda apreixada no carrete.

 Case cinco mil fotografías , neses tres anos de viaxe por Galicia, que garda e arquiva cunha meticulosidade exemplar – e que hoxe tanto lle agradecemos.

 Porque esta  muller (que cumpre os trinta e dous) anda por Galicia desde o ano pasado.

 Ven desde Estados Unidos.

 Traballa para a Hispanic Society of America.

 E percorre o noso país, paseniñamente, de vagar, falando, lendo e traducindo a nosa lingua (é políglota!) preguntando, retratando e gardando -para sempre- a dignidade das nosas xentes...


 Mollada, pero satisfeita co traballo, a nosa dona vai camiño do hotel.

 Xa matina na feira de mañá, en San Fiz de Solovio.

 A praza ferverá, chea de xente, no primeiro día do Ano Santo de 1926.

.....
 Boas noites e moitas grazas,benquerida  Ruth Matilda Anderson!




En  Compostela, Nadal do 2019




xoves, 21 de novembro de 2019

Cincuenta xacarandás


Benqueridos lectores:


 Tédesme preguntado como xorden os temas dos que falo e de onde tiro a información das árbores.

 A cousa é moi sinxela.

 Dada a miña idade, dispoño de moito tempo libre que trato de encher (entre outras actividades) percorrendo a cidade, sen maiores pretensións.

 Iso foi o que me pasou, un domingo calquera de novembro, cando aparecín no camiño da Ameixaga:

 Eu ía medio perdido polo inmenso parque de Belvís (baixei polo calexón das Trompas)  observando o efecto outonal nos loureiros, castiñeiros e nogueiras que alí se atopan.

 Logo dun emparrado de glicinias (aínda cheas de follas) atopei o Camiño da Ameixaga  que desde Quiroga Palacios, lévanos a Avenida de Lugo. Non fun cara o Seminario Menor, senón que baixei cara a Sar.

 E alí, a miña esquerda segundo baixaba, atopei os cincuenta xacarandás (“jacarandá mimosifolia”).

 Están distribuídos en tres xardíns, correspondentes a catro bloques de vivendas. No primeiro, máis grande, contei trinta e un exemplares. Nos outros dous, hai doce e nove exemplares, respectivamente.

 Quedei abraiado, e matinei a quen lle podería atribuír o bo gusto de inzar unha nova urbanización, cunha árbore totalmente exótica, de esplendorosa beleza, pero de difícil adaptación a Galicia...

 Sería o arquitecto, autor do proxecto inmobiliario? Serían os presidentes de comunidade, autorizados polos residentes?
         Non sei. 

 A dúbida e o misterio dos cincuenta xacarandás da Ameixaga, aínda fan máis pracenteira a súa contemplación: en Compostela, lonxe do seu habitat natural do continente sudamericano (é nativo do Brasil   e do noroeste arxentino).

 Son árbores de porte esvelto, follas compostas e opostas, moi semellantes ás dos nosos fieitos e, aínda máis, ás da Acacia de Constantinopla (“albizia julibrissin”) da que podedes ver un par de  exemplares, onde comeza a Rúa de San Pedro.

 O xacarandá florece na primavera cunhas belísimas flores violeta, que van facendo acios espesos e campaniformes, namentres van aparecendo as follas verdes pouquiño a pouco, para chegar a unha conxunción espectacular en pleno verán: o contraste, nunha árbore tan elegante, desas dúas cores, é pura maxia estética.

 A persoa que ideou a súa plantación, coñéceos ben: sabe que non soportan as xeadas nin os fríos galegos, e así orientounos cara o leste, para que o Sol lles dea esa calor que tanto precisan e poidan medrar sen problema ( case todos superan os dous metros).

 Se ides pola Ameixaga neste outono, podedes ver como algúns teñen xa o froito: unhas casulas verdes e chatas co bordo ondulado, que se abrirán ó madurar para ceibar as pequenas e abondosas sementes, aló polo febreiro...

 E, neses azares misteriosos que ten a escrita, agora reparo na portada da miña guía botánica de cabeceira:




      En Compostela, no mes de San Martiño.