lunes, 18 de marzo de 2019

Téñolle rabia ao silencio

 Hai unha rapaza galega : María Xosé Silvar –Sés –(1982) 

 Acaba de e publicar o seu derradeiro disco.


“Rabia ao silencio” é o título (Baseado na mítica Le tengo rabia al silencio, de don Atahualpa Yupanqui ).

Son  dez cancións, xa clásicas, que ela homenaxea coa súa voz rotunda,poderosa, combativa... e cuns arranxos moi acaídos –que nos ateigan de  emoción,empatía,xenerosidade -   de guitarra, frauta, acordeón...


Un admirable  traballo  que pon en valor -tamén- a grandeza universal do noso idioma...


Qué ben soa don Ata, en galego !

 Foi polo san Patricio deste 2019

martes, 26 de febrero de 2019

PODEROSA HERMAFRODITA


      Coa Tipuana (Tipuana tipu –Benth. , Kuntze - ) pásame unha cousa moi curiosa.
Sempre a vexo espida.
        Vaia , tampouco debo esaxerar !
En realidade só a vin dúas veces.
        A primeira, foi no seu país de orixe : Arxentina.
Era agosto e, naturalmente, inverno austral.
        Aínda que non lle prestei moita atención – os afeccionados, cando empezamos, só ollamos o verde perdurable-, si lembro que preguntei por aqueles centos de exemplares que, espidos, inzaban as grandes avenidas de evocadores nomes: “Ribadavia “, “Maio”,  “9 de xullo”...

- A  Tipa ? ...tes que vela floreada !. Non se coñece a cidade, inundada de flores amarelas !  -dixérame xente querida.
       Como tantas lembranzas máxicas, o marelo imaxinario da Tipuana quedou durmindo no limbo, mentres eu trataba de contarvos porque a chorima debe ser a  nosa flor nacional, ou de achegarvos o valor das  nosas senlleiras.
....

     Aló polo xaneiro, decátome de que na nosa cidade hai un exemplar de Tipuana.
Faltoume tempo para ir a recoñecelo !
      Chovía, estaba o ceo cuberto, ía frío...e non tardei nada en chegar o Parque.
Está  perto de onde vivo. En realidade, é moi céntrico.
      E atopeina.
Permanecía  espida, como se non pasaran os anos ,  desde a primeira vez  no pasado século.
    Lóxico.
       Era o inverno  setentrional.
 ( O noso )
.....

     E alí estaban. Si. Plural. Porque hai dous exemplares novos de Tipuana.
Non era necesario, para a súa supervivencia, poñer dúas árbores.
     A Tipuana é unha poderosa hermafrodita  - lembrade : na mesma flor, ten o androceo e o xineceo - que soporta calquera inclemencia,  aguanta tódalas eivas...tódolos anos.
      Sen desfalecer : ollo con ela !.
 Nesa resistencia é  superior as súas irmáns  – pertence a familia das Leguminosae-  : ( mimosas, sóforas, acacias...)

      Chovía, estaba o ceo cuberto, o regato ía moi cheo - camiño do seu pai milenario-.
Era un día  cincento : perfecto para combinar coa color da Tipuana
     Núa.
Coa cortiza gris –parda, case escura.
Coa copa  apuntando xa, unhas formas redondeadas.
         Adaptándose  e disimulando coas compañeiras, de folla caduca, que alí están : moreira, bidueiro, sófora.
( Ninguén diría - pola súa integración - que na orixe, apareceu alá por Catamarca/ Arxentina-).
...


        E aquí me tedes: agardando, ansioso , a chegada de abril, ou maio...
Antes de rematar xuño as dúas  Tipuanas  de Santiago, estarán cheas de flores  dun amarelo intenso, que voarán, inundarán o céspede verde, flotarán no regato, e ata poida que cheguen a rúa  que , non moi lonxe do parque, foi  dedicada a don  Isaac Díaz Pardo.

        Así que , nesa espera para vela  - por fin ! - vestida de follas e flores, sigo alimentándome coas fotos - fermosas-, que, en valiosos libros botánicos, outra xente amiga das árbores, ten a xentileza de publicar.

         En Compostela, camiño do entroido, no 2019








Bibliografía :
    1.- Guía Verde de Santiago de Compostela, coordenada por María Isabel Fraga . Concellaría de Medio Ambiente, Parques e Xardíns. Editorial Alvarellos. Santiago de Compostela. 2010

 2.-  El nuevo libro del árbol. (tomo I ).  Edición de Francisco Erize. Celulosa Argentina S.A. Editorial  El Ateneo. Buenos Aires. 2000

lunes, 31 de diciembre de 2018

Nove senlleiras


Onte vin, novamente,  a media-metraxe  Corpos Arbóreos”, que Andrés Victorero creou no 2010.

Oito anos despois, a historia das nove senlleiras galegas segue chea de amor, emoción, reivindicación, beleza....
........................
O Castiñeiro de Pumbariños
O Carballo de Cartelos
A Sobreira de Balboa
O Carballo de Pelete
O Carballo de Santa Margarida
O Carballo de San Antón
O Avó de Chavín
O Ameneiro da Fervenza
O Castiñeiro de Baamonde
..................

A grande fascinación é esa : como o creador ten no seu maxín o que quere facer...e culmina!
E acada unha fermosa obra, recoñecida nos diferentes certames aos que concorreu.

Agora valoro a montaxe –áxil e profunda- ; a voz de Lino Braxe - cálida e acolledora -; a música- agradable e discreta- (Autumn prelude).
E,de fondo, ese inmenso amor botánico...



En Compostela.  No san Silvestre  2018

lunes, 12 de marzo de 2018

Pena de Francia

Prezada curmá:

Non  podía deixar sen resposta esa ligazón de Clarín onde Celia Otero, -escritora-, conta as súas orixes galaicas... Vaia  relato!

A pouco que un –nado na Gallaecia- teña unha mínima curiosidade, chégalle á alma. Imaxínate a min, sempre alerta, inquedo, predisposto, rendido...

Desde que souben e coñecín as terras do  Deza, oín falar da "Pena de Francia". Unha romaría nos altos de Dozón (Concello límite con Lalín; igual que Ares e Mugardos: divisións administrativas e artificiais dunha bisbarra)

Procurando nas "redes"... vaia!, atopo a páxina duns colegas -camiñantes-. Emocionado, por esas conxuncións astrais que tanto me asombran... Vai ligazón:



Nese vídeo -ollando a ermida- coa  marabillosa "Caravansary" de fondo, resúmese –grandioso- o noso espírito galaico, celta..., e ten sentido o  relato, formidable, de Celia: "Shh, caladiños, que as silvas escoitan..."

Unha grande aperta cómplice, agardando a primavera, neste chuvioso marzo.

domingo, 3 de diciembre de 2017

Compostela Verde

Portal web de Compostela Verde

Estou contento!

O Concello de Santiago acaba de presentar a súa (renovada?, nova?) páxina Compostela Verde, xestionada pola concesionaria de Parques e Xardíns, que é unha auténtica marabilla (cando menos para un botánico afeccionado coma min). Vai ligazón, e tede curiosidade e paciencia, hai de todo! 

Premede nos botóns da esquerda; por exemplo no de Arboredo singular... e atoparedes centos de fichas moi completas -con fotos actualizadas - non só da Alameda, tamén de Belvís, da Granxa do Xesto, Brandía, Sar...




Imaxinade chegar diante da abeleira - Corylus avellana - da Finca Simeón, darlle a un botonciño e ler:


Etimoloxía

O seu nome xenérico é Corylus, empregado por Virxilio e Plinio, que se derivaría da palabra indoeuropea korys, que quere dicir capuchón ou carapucha, aludindo ás brácteas que envolven o froito. O nome de abeleira procede de Abella (actualmente Avella) unha cidade da Campania (Italia) onde existe un florecente mercado dende a época dos emperadores romanos, célebre polas súas ricas mazás, as granadas e as abelás.


Usos

Na cultura clásica, a abeleira era a árbore da beleza e a sabedoría: dicíase que quen comía abelás adquiría coñecemento sobre as ciencias e as artes. Xa nos manuscritos antigos de China e Grecia descríbense as utilidades da abelá. Os chineses considerábana como un alimento sagrado, que proporcionaba clarividencia, mentres que o grego Dioscórides sinalou os usos da abelá para curar diferentes enfermidades.

As abelás son importantes na alimentación de moitos roedores, do xabarín e das aves fruxívoras. Teñen propiedades nutricionais e medicinais, xa que son astrinxentes, sudoríferas e antidiarreicas. Tamén úsanse en repostería e como froitos secos. En cosmética, coas abelás elabóranse xabóns, perfumes e suavizantes.

Nas culturas céltico e romanas as abeleiras tiñan poderes místicos, simbolizando fertilidade do matrimonio, proporcionando protección e asegurando a localización de tesouros e da auga. É coñecida a predilección dos adiviños polas pólas de abeleira para localizar veas de auga.

A madeira, branca e flexible, utilízase en ebanistería, cestería, marquetería, tornería e carpintería. Tamén emprégase para facer carbóns de debuxo. A súa plantación tamén serve para fixar noiros e congostras.


No día de Santa Icía do 2017

miércoles, 26 de abril de 2017

Camiño a Santo André de Teixido


por 
Ramón Otero Pedrayo.
Prólogo e ilustracións de Vicente Risco
(Itinerario d,Ourense  ao San Andrés de Teixido)
Editorial Nós –volume XXVIII –
A Cruña.1929


“...por iso nós viñemos a il, cruzando vals e serras, fuxindo de todo propósito estudioso, pol-a paixón de afundirnos na sinxeleza sin termos da Natureza e da raza”
Ramón Otero Pedrayo. Páx. 199
-Pelerinaxes-


I
( O Libro )


En realidade son dous. Ler un libro sempre che abre camiños,facilita alternativas,descubre tesouros. 
Merquei o de Santiago Lamas&Alfonso Mato polo seu chamativo título: “De camiños, viaxeiros e camiñantes”, e pola orla que dicía “Premio Ramón Piñeiro de ensaio 2015”.
(Ed. Galaxia. Vigo. 2016)

Acertei de cheo. E quedei atrapado no primeiro capítulo, cun extraordinario comezo;

“As seis da mañá do luns 4 de xullo do ano do Señor de 1927, cun tempo non moi acaído cos acostumados calores abafantes de Ourense no mes de Santiago, Otero Pedrayo, Risco e Ben-Cho-Shey, armados con chapeus, mochilas, caxatas, cadernos, lapis, estilográficas, auga,chocolate e unha cámara Kodak  xuntábanse...”

E,  na páxina 21,  aparece a nova da publicación:
“No mesmo mes de outubro de 1929, anúnciase en Nós e A Nosa Terra, que Pelerinaxes I xa está a venda-ao insignificante prezo de 5 pesetas-”

Faltoume tempo para ir á moi cumprida bibliografía e atopar, na páxina 195, a recensión da edición facsimilar que -no 1993- fixo Edicións do Castro.

Pola noite lía o libro:
(“Fontán percorreu e cartografou un país de camiños. O país dos homes de Nós, setenta e cinco anos despois, xa tiña estradas e vías de tren...” px. 41) e polo día ía a procura desa edición facsimilar do 1993. Foi na primeira tenda de Sargadelos de Galicia, onde senón?, que tiñan un único exemplar -12 euros-.

Fixen xestións –mesmo tiven contactos que preguntaron no Castro/Sada-. E non atopei ningún outro exemplar.

Os amigos da libraría Gallaecia, mostráronme como procuralo nas librarías de vello... e só apareceu  un exemplar en Sevilla: 140 euros.


II

( A viaxe )


A viaxe comezou o luns dia 4 de xullo en Ourense (“ ao pé da fonte da Alameda do Cruceiro”)

O martes 5 xa chegan a Monterroso (Otero Pedrayo, poeta: escribe  a louvanza ó Xamón)

O mércores 6 fan noite en Palas do Rei ( Alí ten unha botica Avelino García Armesto, seu amigo)

O xoves 7 van no Castromil ata Lugo (onde Evaristo Correa Calderón exerce de anfitrión).

E logo camiñan ata Rábade, onde dormen?? (“unha noite dubidosamente terrorífica”)

O dia 8 venres  chegan a Vilalba. Alí  os agarda Antonio Noriega Varela (“inda non desfixeramos os morrales cando estreitamos no peito ó poeta” )

Sábado 9 camiñan de Vilalba a As Pontes (D. Ramón, coxo)

No coche de liña fan o percorrido de As Pontes  a Ortigueira.

Domingo 10.Un ditoso serán de magnolios en Ortigueira

Luns 11. Camiño de San Andrés con tres amigos (dacabalo, non pode andar). “corría a bota, e a lagosta sabía coma en ningures”




III

( O relato )


Marabilloso diario de don Ramón. Nun exuberante  galego, barroco, antergo, vainos contando a viaxe de cada dia: hai anécdota, máis prima a divagación, a divulgación... Non é un relato lineal. Ao vello xeito xornalístico, cada etapa pode dar lugar a varios relatos independentes, con argumento propio.

Verbigratia:

Día  8.07.27  (durmir en Rábade e saír cara a Vilalba) “A cachoeira das tellas” –os tellados modernos fan medrar o terror das noites-

“Século dazaoito” –solenidade, fortaleza da carreteira. Debería ter miliarios que dixeran en eterna epigrafía: Carolus III -

“Bétula Fidelis”... Abedoeiras! –Ben Cho Shey púxolle por nome Bétula Fidelis. Fieis a montana, o lúar, a Celtia, a nos, os pelengrinos-



IV

( A fascinación )


Fascinante. Eu pensaba nos tres homes. Ben Cho Shey –Xosé Ramón Fernández  Oxea-  o máis novo: 31 anos. Era mestre. Exercera en Cariño. Coñecía Santo  André de Teixido. Estou convencido que foi del a idea.

Vicente Risco tiña 43 anos. Otero Pedraio, 39. Ámbolos dous galeguistas recoñecidos....
Risco debuxou e fixo as ilustracións de todo: desde  o mítico percorrido que aparece na portada do libro, ata os capiteis das máis humildes igrexas, pasando pola captura de intres únicos (mercado de Monterroso; o mesón de Gaibor; Bétula Fidelis; ría de Santa Marta )

...e prologou a D. Ramón! 
Unha prístina alfaia!

“D,Ourense ao san Andrés de Teixido, veleiquí a terra toda debaixo dos nosos pés. E ollai com,andades, qu,ides por terra sagrada”

sábado, 29 de octubre de 2016

Un día calquera

Un día calquera rematas, tarde, a xornada laboral. Foi un dia  rutineiro, vulgar. Como moitos. Vas  perderte  un pouco,  pola zona vella. Polo casco histórico, do que nunca te cansas. Non ves moita xente. Algunha rapaza cos apuntes. Un par de turistas risoños. 

Rubes pola Quintana: moita luz -dos focos- alumeando a Porta Santa; ó ciborio da Catedral, ó convento das monxas mercedarias. O luscofusco ven traendo a noite... Outubro  fresquiño en Compostela. 

Apareces na Acibechería, fronte a impoñente portada de San Martiño Pinario. Pouca xente. Silencio?? NON!. Escóitase música.  Uns acordes, levemente coñecidos, fante parar no teu camiño cara a Praza de Cervantes. Das media volta e baixas, paseniñamente, cara ó arco de Xelmírez, de onde sae a música.


31 de outubro, 2016
Compostela. 

Case as oito dunha noite agradable, solitaria...
Quén pode estar tocando- marabillosamente- este luns de outono?. Camiñando, modiño, identificas o violín potente, harmónico, solista e, moi baixa- facendo acompañamento- unha guitarra. Sentes que se che espiga a pel.

Cal é?. Pregúntaste, buscando na túa inmensa caixa de música (mental), o nome da peza - que soa perfecta nas pedras de Xelmírez- Coñézoa!. 

Estaste emocionando - só - paseniñamente. Ollas unha parella. El, violín. Ela guitarra. Un can deitado. Vagabundos. (Pero limpos) Ela,  loura, ollando o chan. El,-barba branca, de xenio despistado-, abrazado ó instrumento, (podo dicir en éxtase?). O can - mantido- cos ollos pechados. A funda da guitarra aberta, limpa de moedas. Non pasa xente. Ti, sempre tímido, modiño, déixaslles todo o solto que levas. Nin te miran. Tocan. Cal é? Como se chama esta cantiga fermosísima -así cho parece-  emocionado, pel espigada, mirada perdida?
Deus!!

Xa estás fronte ó Hospital Real. Pisas o Obradoiro. Eles seguen tocando... "KROKE"!  Identificas ó grupo, coñeces a cantiga!


Outubro. Día 31 
Noite. Compostela.

Imposible sabe-lo título alí, de memoria... (Nin de coña, preguntar!). Éntrache a presa. KROKE. Nigel Kennedy, violinista excepcional. Non sabes nomes de cancións.
Mais gozas da música.

Na casa, agora, escribindo sensacións, desfrutas. És  feliz.
Soa "East meets East",  o disco que gravou Kennedy con Kroke (e que lle deu fama a ámbolos dous).




Qué pasada (pensas)
......

Oídeme: 
(vos, que sabedes do que falo) 
Alguén

-Quén era?
-De onde viña? 
-Qué vida  traía con el?

tocaba -marabillosamente- unha peza de KROKE chamada Jovano Jovanke (canción núm. 6 do disco citado)

Podedes crerme? Ocorreu nesta cidade. Un outono de 2016. Pouca xente o soubo. Por iso, hai  que contalo, e compartilo...


Compostela, outono  2016